چرا زایش با تولید شیر مرتبط است؟
شیردهی معمولاً پس از زایش آغاز میشود و در طول دوره تغییر میکند. در بسیاری از سامانههای تولید، زایشهای بعدی برای ادامهٔ چرخه برنامهریزی میشوند؛ فاصلهٔ زایش و دورهٔ خشک به وضعیت گاو و مدیریت گله وابسته است و برای همه یکسان نیست.
گوسالهها کجا میروند؟
گوسالهها در بسیاری از دامداریها زود از مادر جدا میشوند. گوسالههای ماده جایگزین گله میشوند و بسیاری از نرها برای گوشت پرورش مییابند یا فروخته میشوند.
سلامت و پایان زندگی
لنگش، ورم پستان و مشکلات باروری میتوانند از دلایل حذف گاو از گله باشند. سن و علت خروج به سلامت و مدیریت وابسته است؛ پایان دورهٔ تولید را نباید با حداکثر عمر طبیعی یکسان دانست یا یک عدد ثابت را به همهٔ گاوها تعمیم داد.
آنچه برای ارزیابی باید بدانیم
ارزیابی رفاه گاو فقط با مقدار شیر ممکن نیست. وضعیت حرکت، سلامت پستان، امکان استراحت و رفتار اجتماعی باید کنار هم بررسی شوند. گزارش EFSA دربارهٔ گاوهای شیری عوامل خطر در سامانههای مختلف را توضیح میدهد؛ این گزارش توصیف یک دامداری مشخص در ایران نیست.
آغوز و تماس مادر–گوساله دو نیاز متفاوتاند
آغوز، شیر نخست پس از زایش، در تأمین ایمنی اولیهٔ گوساله نقش مهمی دارد. صرف دیدن گوساله کنار مادر ثابت نمیکند آغوز کافی دریافت کرده است؛ برنامهٔ مراقبت باید دریافت آغوز، تغذیه، وضعیت سلامت و پیگیری گوسالهٔ ضعیف را مشخص کند. از سوی دیگر، تغذیهٔ مناسب بهتنهایی همهٔ نیازهای رفتاری و اجتماعی گوساله را پوشش نمیدهد.
EFSA توصیه میکند گوسالهها امکان تماس اجتماعی داشته باشند و دربارهٔ تماس مادر و گوساله نیز بحث میکند. زمان و شیوهٔ جداسازی در مزارع متفاوت است؛ جداسازی میتواند پاسخهای رفتاری ناشی از تنش ایجاد کند. دربارهٔ یک دامداری، روش واقعی تماس، ازشیرگیری تدریجی و مراقبت پس از جداسازی را بپرسید، نه فقط اینکه گوساله در عکس کنار مادر دیده میشود یا نه.
منبع این بخش: EFSA — Welfare of calves (2023)
لنگش، پستان و آسایش؛ سلامت فراتر از تولید شیر
ارزیابی رفاه باید شامل نشانههای قابلمشاهده در خود حیوان باشد: راهرفتن و تحمل وزن، آسیبهای پوست، وضعیت بدنی و امکان استراحت. کف لغزنده یا سخت، فضای ناکافی و بستر نامناسب میتوانند آسایش را محدود کنند. داشتن مرتع یا سالن بزرگ بهتنهایی کافی نیست؛ باید دید همهٔ گاوها واقعاً به آب، خوراک و جای استراحت دسترسی دارند یا رقابت و موانع، استفاده را محدود کرده است.
ورم پستان و لنگش به رسیدگی دامپزشکی نیاز دارند و نباید بهعنوان بهای طبیعی تولید پذیرفته شوند. پستان متورم یا دردناک، تغییر ظاهر شیر، بیحالی یا اختلال حرکت نیازمند ارزیابی است؛ این نشانهها تشخیص قطعی نیستند. سابقهٔ بیماری و نحوهٔ شناسایی و درمان در گله، برای ارزیابی از مقدار شیر یا یک تصویر تبلیغاتی اطلاعات بیشتری میدهد.
منبع این بخش: EFSA — Welfare of dairy cows (2023)
پایان دورهٔ تولید، پایان مسئولیت مراقبت نیست
تصمیم دربارهٔ حذف از گله ممکن است با سلامت، باروری، تولید یا مدیریت مرتبط باشد؛ نباید یک سن ثابت را برای همهٔ گاوها ادعا کرد. پرسش مهم این است که حیوان درد دارد یا نه، برای سفر مناسب است یا نه، و چه کسی مسئول تصمیم و رسیدگی است. حیوانی که نمیتواند بایستد یا راه برود نباید برای ادامهٔ زنجیرهٔ فروش با زور جابهجا شود.
در انتخاب مصرف، میتوان هم از تولیدکننده اطلاعات قابلپیگیری دربارهٔ رفاه خواست و هم مصرف را کاهش داد؛ این دو مسیر یکی نیستند. نوشیدنی گیاهی نیز صرفاً بهدلیل نامش همارز تغذیهای شیر نیست. برای جایگزینی در رژیم انسان، برچسب پروتئین و غنیسازی را بررسی کنید و برای کودک یا شرایط پزشکی از راهنمای تخصصی کمک بگیرید.
منبع این بخش: WOAH — Animal welfare
مسیر موضوع در سه مرحله
- 1
زایش و مراقبت از گوساله
سلامت مادر، دریافت آغوز و مراقبت از گوساله اهمیت دارد. شیوه و زمان جداسازی میان سامانههای پرورش متفاوت است.
- 2
شیردهی و سلامت روزمره
دسترسی به آب و خوراک، بستر مناسب و شناسایی لنگش یا بیماری پستان بخشی از مراقبت است؛ تولید بالا بهتنهایی نشانهٔ رفاه خوب نیست.
- 3
تصمیم دربارهٔ ادامهٔ نگهداری
وضعیت سلامت و مدیریت گله بر تصمیم اثر دارد. حیوان بیمار یا آسیبدیده باید ارزیابی شود و نباید صرفاً برای انتقال، درد او نادیده گرفته شود.
مقایسهٔ معیارها و محدودیت شواهد
| موضوع | چه چیزی بررسی شود؟ | چه نتیجهای نمیتوان گرفت؟ |
|---|---|---|
| حرکت | راهرفتن راحت، زمین غیرلغزنده و رسیدگی به لنگش | عکس یک گاو ایستاده، سلامت پاهای کل گله را ثابت نمیکند. |
| استراحت | فضای قابلاستفاده، بستر تمیز و امکان درازکشیدن | اندازهٔ ساختمان بدون توجه به تراکم و استفادهٔ واقعی کافی نیست. |
| مادر و گوساله | روش مراقبت، تغذیه و تماس اجتماعی پس از زایش | یک برچسب فروش، سیاست جداسازی یا کیفیت مراقبت را روشن نمیکند. |
چکلیست پرسش از تولیدکنندهٔ لبنیات
۰ از ۶ مورد بررسی شده
پرسشهای پرتکرار
آیا تولید شیر زیاد نشاندهندهٔ سلامت گاو است؟
نه بهتنهایی. تولید شیر یک شاخص تولیدی است؛ لنگش، بیماری پستان، وضعیت بدنی، رفتار و استراحت به ارزیابی جداگانه نیاز دارند. برای نتیجهگیری باید دادههای سلامت و شرایط نگهداری را بررسی کرد.
آیا همهٔ دامداریها گوساله را به یک شکل جدا میکنند؟
خیر. زمان و شیوهٔ تماس مادر و گوساله متفاوت است. برای داوری دربارهٔ یک تولیدکننده باید اطلاعات مشخص همان مجموعه را داشت؛ تجربهٔ یک مزرعه را نمیتوان به همه تعمیم داد.
برای جایگزینی شیر به چه چیزی توجه کنیم؟
برای بزرگسالان، پروتئین و غنیسازی با کلسیم و B12 روی برچسب مهم است. نوشیدنیهای گیاهی از نظر ترکیب یکسان نیستند و جایگزین شیر مادر یا شیرخشک نوزاد محسوب نمیشوند. نیاز کودکان و افراد با شرایط پزشکی را با متخصص بررسی کنید.
گامهای عملی
- شیر سویای غنیشده با کلسیم و B12
- ماست و دوغ گیاهی برای بخشی از وعدهها
- کاهش تدریجی بهجای حذف ناگهانی
