واژه‌نامه دامپزشکی

مفهوم‌ها در عمل

براکیسفال

براکیسفال به شکل جمجمه با پوزهٔ کوتاه در برخی سگ‌ها و گربه‌ها گفته می‌شود، نه نام یک بیماری واحد.

چرخه نیتروژن

چرخهٔ نیتروژن در آکواریوم شامل تولید آمونیاک از مواد دفعی و تجزیهٔ مواد آلی، سپس تبدیل آن به نیتریت و نیترات توسط میکروارگانیسم‌هاست.

ریزتراشه

ریزتراشه یا میکروچیپ، وسیلهٔ شناسایی کوچکی است که توسط فرد آموزش‌دیده زیر پوست حیوان قرار می‌گیرد.

شرطی‌سازی کلاسیک

شرطی‌سازی کلاسیک یادگیری رابطه میان محرک‌هاست؛ محرکی که پیش‌تر خنثی بوده می‌تواند پس از همراه‌شدن با رویدادی دیگر، انتظار یا پاسخ هیجانی ایجاد کند.

هیپوگلیسمی

هیپوگلیسمی یعنی پایین‌بودن قند خون.

دهیدراسیون

دهیدراسیون یا کم‌آبی زمانی رخ می‌دهد که از دست‌رفتن آب بدن از دریافت آن بیشتر شود.

تصاویر آموزشی این بخش با هوش مصنوعی ساخته شده‌اند و برای تشخیص پزشکی نیستند.

۷۹ واژه

آتاکسیAtaxia

بی‌ثباتی و ناهماهنگی در راه رفتن — نشانه آسیب مخچه، مسمومیت یا بیماری داخل گوش.

آدنوویروسAdenovirus

خانواده ویروسی مسئول هپاتیت عفونی سگ‌ها (CAV-1) و سرفه لانه‌ای (CAV-2).

آسیتAscites

تجمع مایع در حفره‌ی شکمی — نشانه نارسایی قلب، کبد یا کلیه.

آنافیلاکسیAnaphylaxis

واکنش آلرژیک شدید و تهدیدکننده‌ی حیات — تورم صورت، اسهال، افت فشار. اورژانس.

اپی‌فوراEpiphora

اشک‌ریزش مزمن چشم — شایع در نژادهای صورت پهن مثل پرشین و پاگ.

اخته‌سازیNeutering

جراحی برداشتن غدد جنسی نر برای جلوگیری از تولیدمثل و کاهش رفتارهای پرخاشگرانه و علامت‌گذاری.

ادم ریویPulmonary edema

تجمع مایع در ریه‌ها؛ تنفس دشوار و سرفه با کف صورتی — اورژانس.

ارلیشیوزEhrlichiosis

بیماری منتقله از کنه — تب، کاهش پلاکت، خونریزی از بینی.

اسپیSpaying

جراحی برداشتن تخمدان و رحم در ماده‌ها برای پیشگیری از بارداری و بیماری‌های رحمی.

استرس آبششGill stress

واکنش ماهی به کیفیت پایین آب؛ تنفس سریع و حرکت آبشش غیرعادی.

اگزالات کلسیمCalcium oxalate

بلورهای ریز موجود در برخی گیاهان؛ تماس با بافت دهان حیوان باعث سوزش و تورم می‌شود.

انسولین حیوانیVeterinary insulin

تزریق روزانه برای کنترل دیابت در گربه و سگ — دوز بر اساس آزمایش قند تنظیم می‌شود.

بابزیوزBabesiosis

انگل تک‌یاخته‌ای منتقله از کنه که گلبول‌های قرمز را تخریب می‌کند.

بارفینگBARF diet

رژیم گوشت خام بیولوژیک — Biologically Appropriate Raw Food. باید تحت نظر دامپزشک طراحی شود.

براکیسفالBrachycephalic

براکیسفال به شکل جمجمه با پوزهٔ کوتاه در برخی سگ‌ها و گربه‌ها گفته می‌شود، نه نام یک بیماری واحد. در بعضی حیوانات، تنگی سوراخ بینی و مشکلات بافت‌های راه هوایی تنفس و تحمل گرما یا فعالیت را دشوار می‌کند. شدت مشکل باید برای همان حیوان ارزیابی شود.

بلفاریتBlepharitis

التهاب پلک — قرمزی، تورم و خارش. علل: آلرژی، عفونت، انگل.

پارواویروسParvovirus

بیماری ویروسی کشنده در توله‌سگ‌ها با اسهال خونی شدید. واکسن DHPP پیشگیری می‌کند.

پاندومتریتPyometra

عفونت چرکی رحم در سگ و گربه‌ی ماده‌ی عقیم‌نشده — اورژانس جراحی.

پانلوکوپنیPanleukopenia

دیستمپر گربه‌ای؛ بیماری ویروسی واگیر و کشنده در بچه‌گربه‌های واکسن‌نزده.

پرودرمPyoderma

عفونت باکتریایی پوست — جوش، پوسته و بوی بد. شایع پس از خاراندن.

پلورال افیوژنPleural effusion

تجمع مایع در فضای پرده جنب اطراف ریه — تنگی نفس شدید.

پولی‌اوریPolyuria

افزایش حجم ادرار — نشانه دیابت، بیماری کلیه یا کوشینگ.

پولی‌دیپسیPolydipsia

افزایش تشنگی غیرعادی — معمولاً همراه پولی‌اوری دیده می‌شود.

تاکی‌پنهTachypnea

تنفس سریع‌تر از حد نرمال — برای سگ بالای ۳۰ و گربه بالای ۴۰ در حالت استراحت غیرعادی است.

تاکی‌کاردیTachycardia

ضربان قلب سریع‌تر از حد طبیعی. می‌تواند نشانه درد، تب یا بیماری قلبی باشد.

تئوبرومینTheobromine

آلکالوئید سمی موجود در شکلات که سگ‌ها به‌کندی آن را متابولیزه می‌کنند و مسموم می‌شوند.

تری‌آژTriage

اولویت‌بندی بیماران بر اساس شدت وضعیت در اورژانس دامپزشکی.

تورنیکهTourniquet

ابزار محدودکردن جریان خون در خونریزی تهدیدکنندهٔ حیات؛ استفادهٔ نادرست آسیب‌زاست. بدون آموزش یا راهنمایی فوری دامپزشک به کار نبرید.

جاندیسJaundice

زرد شدن لثه، چشم و پوست — نشانه بیماری کبد یا تخریب گلبول قرمز. اورژانس دامپزشکی.

چرخه نیتروژنNitrogen cycle

چرخهٔ نیتروژن در آکواریوم شامل تولید آمونیاک از مواد دفعی و تجزیهٔ مواد آلی، سپس تبدیل آن به نیتریت و نیترات توسط میکروارگانیسم‌هاست. آمونیاک و نیتریت برای ماهی خطرناک‌اند؛ شفاف‌بودن آب یا گذشت چند هفته به‌تنهایی آماده‌بودن آکواریوم را ثابت نمی‌کند.

دهیدراسیونDehydration

دهیدراسیون یا کم‌آبی زمانی رخ می‌دهد که از دست‌رفتن آب بدن از دریافت آن بیشتر شود. کاهش دریافت آب، استفراغ، اسهال و برخی بیماری‌ها می‌توانند نقش داشته باشند. لثهٔ خشک یا تغییر کشسانی پوست تنها سرنخ‌اند و شدت کم‌آبی یا نوع درمان را در خانه مشخص نمی‌کنند.

دیس‌پلازی مفصل آرنجElbow dysplasia

ناهنجاری رشد مفصل آرنج در نژادهای بزرگ — لنگش پای جلو در سنین جوانی.

دیسپلازی مفصل رانHip dysplasia

ناهنجاری ارثی مفصل ران در نژادهای بزرگ سگ که منجر به آرتروز زودرس می‌شود.

دیستمپرDistemper

بیماری ویروسی واگیر و کشنده در سگ‌ها — تب، علائم تنفسی و عصبی. واکسن DHPP پیشگیری می‌کند.

راه‌اندازی زیستی آکواریومCycling

ایجاد ظرفیت زیستی برای تبدیل آمونیاک و نیتریت در آکواریوم؛ آماده‌بودن با آزمون آب سنجیده می‌شود، نه یک زمان ثابت. با هم‌دماکردن کیسهٔ ماهی متفاوت است.

ریزتراشهMicrochip

ریزتراشه یا میکروچیپ، وسیلهٔ شناسایی کوچکی است که توسط فرد آموزش‌دیده زیر پوست حیوان قرار می‌گیرد. اسکنر سازگار کد آن را می‌خواند؛ این کد باید در سامانهٔ ثبت معتبر به اطلاعات تماس سرپرست وصل شود. ریزتراشه GPS نیست و موقعیت زندهٔ حیوان را نشان نمی‌دهد.

رینوتراکئیتRhinotracheitis

آنفولانزای گربه‌ای ناشی از ویروس هرپس؛ عطسه، آبریزش چشم و ضعف.

زایلیتولXylitol

شیرین‌کننده مصنوعی در آدامس و خمیردندان که برای سگ کشنده است — افت قند خون شدید.

زئونوزZoonosis

بیماری قابل انتقال بین حیوان و انسان — مانند هاری، لپتوسپیروز و توکسوپلاسموز.

سرم‌درمانیFluid therapy

تجویز مایعات وریدی یا زیرجلدی برای جبران کم‌آبی و شوک.

سندرم گربه پرندهHigh-rise syndrome

آسیب‌های ناشی از سقوط گربه از پنجره ساختمان‌های بلند. توری ایمنی الزامی است.

سوفل قلبیHeart murmur

صدای غیرعادی جریان خون در قلب — از خفیف بی‌اهمیت تا نشانه بیماری دریچه.

سیتاکوزیسPsittacosis

بیماری باکتریایی پرندگان زینتی که به انسان نیز منتقل می‌شود (تب طوطی).

سیتولوژیCytology

بررسی میکروسکوپی سلول‌ها از توده، ترشح یا مایع — ابزار تشخیصی سریع.

شرطی‌سازی کلاسیکClassical conditioning

شرطی‌سازی کلاسیک یادگیری رابطه میان محرک‌هاست؛ محرکی که پیش‌تر خنثی بوده می‌تواند پس از همراه‌شدن با رویدادی دیگر، انتظار یا پاسخ هیجانی ایجاد کند. این فرایند با پاداش‌دادن به یک رفتار انتخابی یکسان نیست، هرچند هر دو نوع یادگیری در آموزش حیوان نقش دارند.

شوکShock

نارسایی گردش خون — لثه رنگ‌پریده، ضربان ضعیف، سردی اندام‌ها. اورژانس.

ضدانعقاد رودنتیسایدهاAnticoagulant rodenticide

گروهی از سموم جوندگان که می‌توانند انعقاد خون را مختل کنند. همهٔ سموم موش از این نوع نیستند؛ مادهٔ مؤثره و درمان باید توسط دامپزشک بررسی شود.

غدد مقعدیAnal glands

دو کیسه ترشحی در طرفین مقعد سگ. انسداد آن‌ها باعث ناراحتی و کشاندن باسن روی زمین می‌شود.

فلایمنFlehmen response

حالت دهان نیمه‌باز در گربه پس از بوییدن بوی قوی — انتقال مولکول‌های بویایی به اندام جاکوبسون.

فیلاریوز قلبیHeartworm

کرم قلبی منتقله از پشه — پیشگیری ماهانه با ایورمکتین یا میلبمایسین.

کاتاراکتCataract

کدر شدن عدسی چشم — شایع در دیابت و سنین بالا. درمان جراحی.

کتوزKetosis

تجمع کتون در خون — عارضه دیابت کنترل‌نشده. تنفس با بوی استون.

کوشینگCushing's disease

پرکاری آدرنال — پرنوشی، پرادراری، شکم برجسته، ریزش مو در سگ‌های مسن.

کوکسیدیوزCoccidiosis

انگل روده‌ای تک‌یاخته‌ای — اسهال آبکی در توله و بچه‌گربه.

گاستریتGastritis

التهاب معده — استفراغ مکرر. علل: رژیم، دارو، عفونت.

گاواژGavage

تغذیه با لوله از طریق دهان یا بینی برای حیواناتی که قادر به خوردن نیستند.

گردش پلاسماPlasmapheresis

روش پیشرفته تصفیه خون برای حذف سموم در مسمومیت‌های شدید.

گلوکوماGlaucoma

افزایش فشار داخل چشم — درد شدید، قرمزی و در نهایت نابینایی.

لپتوسپیروزLeptospirosis

بیماری باکتریایی منتقل از ادرار جوندگان به سگ که به انسان نیز سرایت می‌کند.

لتارژیLethargy

بی‌حالی غیرعادی، خواب‌آلودگی و کاهش پاسخ به محرک‌ها — نشانه عمومی بیماری.

لنفومLymphoma

شایع‌ترین سرطان خون در سگ و گربه — تورم غدد لنفاوی سطحی.

منینژیتMeningitis

التهاب پرده‌های مغز — تب، سفتی گردن، درد. اورژانس نورولوژیک.

میازیسMyiasis

آلودگی زخم با لارو مگس — شایع در حیوانات ولگرد در تابستان.

میوز و میدریازMiosis / Mydriasis

تنگ یا گشاد شدن غیرعادی مردمک — می‌تواند نشانه آسیب مغزی یا مسمومیت باشد.

نئوپلازیNeoplasia

رشد غیرعادی بافتی — می‌تواند خوش‌خیم یا بدخیم (سرطان) باشد.

نوروپاتیNeuropathy

اختلال عصب محیطی — ضعف، بی‌حسی یا فلج در اندام‌ها.

واکسن DHPPDHPP vaccine

واکسن ترکیبی سگ علیه دیستمپر، آدنوویروس، پاروو و پاراآنفلوآنزا؛ برنامهٔ مصرف به سن، سابقه، فرآورده و خطر تماس وابسته است و برای هر حیوان تعیین می‌شود.

واکسن FVRCPFVRCP vaccine

واکسن ترکیبی گربه علیه هرپس‌ویروس، کالیسی‌ویروس و پانلوکوپنی؛ تعداد نوبت‌ها و زمان یادآوری بر اساس سن، سابقه و راهنمای فرآورده تعیین می‌شود.

هایپوتیروئیدیسمHypothyroidism

کم‌کاری تیروئید — چاقی، سستی و ریزش مو در سگ‌های میانسال.

هایملیخHeimlich maneuver

مانور فشار شکم برای رفع انسداد راه هوایی در سگ‌های بزرگ.

هماتوچزیاHematochezia

خون قرمز روشن در مدفوع — نشانه خونریزی روده‌ی پایین یا کولیت.

همولیزHemolysis

تخریب گلبول قرمز — کم‌خونی، زردی، ادرار قرمز.

هیپرترمیHyperthermia

افزایش دمای بدن بالای ۴۰ درجه — گرمازدگی یا تب عفونی.

هیپرتیروئیدیسمHyperthyroidism

پرکاری تیروئید در گربه‌های مسن — کاهش وزن همراه با اشتهای زیاد، تپش قلب.

هیپوترمیHypothermia

افت دمای بدن زیر ۳۷ درجه — لرزش، ضعف. گرم‌کردن تدریجی نیاز است.

هیپوگلیسمیHypoglycemia

هیپوگلیسمی یعنی پایین‌بودن قند خون. ضعف، لرزش، ناهماهنگی، تشنج یا کاهش هوشیاری ممکن است دیده شود، اما این نشانه‌ها علت‌های دیگری هم دارند. اندازه‌گیری قند و ارزیابی دامپزشکی برای تشخیص و یافتن علت لازم است؛ از روی ظاهر نمی‌توان آن را قطعی دانست.

یورمیUremia

تجمع اوره در خون به دلیل نارسایی کلیه — بوی ادرار از دهان، استفراغ.

CPR حیوانیVeterinary CPR

احیای قلبی‌ریوی — ۱۰۰-۱۲۰ فشار در دقیقه به همراه تنفس مصنوعی.

IBD رودهInflammatory bowel disease

بیماری التهابی مزمن روده — اسهال، استفراغ و کاهش وزن.