مادهی ۶۷۹ قانون مجازات اسلامی
کشتن، مسمومکردن یا ناقصکردن عمدی حیوان حلالگوشت متعلق به دیگری یا حیوانی که شکار آن مجاز نیست، حبس و جزای نقدی دارد. محور این ماده مالکیت است نه رنج حیوان.
راهنمای حقوقی
قانون و حقوق حیوانات در ایران و جهان
چه چیزی امروز در ایران قابل استناد است، چطور آزار حیوان را گزارش کنیم و جهان در این مسیر کجا ایستاده است. این صفحه اطلاعرسانی عمومی است و جای مشاورهی حقوقی تخصصی را نمیگیرد.
پاسخ کوتاه
آیا در ایران قانونی برای حمایت از حیوانات وجود دارد؟
ایران قانون جامع حمایت از حیوانات ندارد، اما مواد پراکندهای مانند مادهی ۶۷۹ قانون مجازات اسلامی، قانون شکار و صید و قانون حفاظت محیط زیست قابل استنادند و گزارش موارد آزار از طریق پلیس ۱۱۰، محیط زیست ۱۵۴۰ و سامانهی ۱۳۷ شهرداری ممکن است.
نکات کلیدی:
- مادهی ۶۷۹ بر مالکیت حیوان تمرکز دارد، نه بر رنج او.
- شکار گونههای حفاظتشده جرم مستقل با مجازات مشخص است.
- مستندسازی تصویری و ثبت زمان و مکان، شانس پیگرد را بالا میبرد.
- در اتحادیهی اروپا و بریتانیا ذیشعوری حیوانات رسماً در قانون آمده است.
وضعیت حقوقی در ایران
قانون شکار و صید (۱۳۴۶)
شکار گونههای حفاظتشده و در معرض انقراض، صید غیرمجاز و تخریب زیستگاه جرم است؛ سازمان حفاظت محیط زیست ضابط اجرای آن است.
قانون حفاظت و بهسازی محیط زیست
مبنای اختیارات سازمان محیط زیست برای حفاظت از حیاتوحش، تعیین مناطق حفاظتشده و پیگرد تخلفات.
قانون دامپزشکی و مقررات کشتار
الزامات بهداشتی حملونقل و کشتار دام را تعیین میکند؛ تمرکز آن بر بهداشت عمومی است و شاخصهای رفاه دام در آن محدود است.
مقررات شهری
شهرداریها مسئول مدیریت جمعیت حیوانات بدون سرپناهاند؛ رویکرد توصیهشدهی علمی، برنامهی زندهگیری، عقیمسازی و رهاسازی (TNR) است.
طرحهای در دست بررسی
چند نوبت طرح «حمایت از حیوانات» در مجلس مطرح شده اما تاکنون به قانون جامع تبدیل نشده؛ پیگیری آن یکی از مطالبات فعالان است.
اگر شاهد آزار حیوان شدید
- ۱ایمنی و مستندسازی
وارد درگیری فیزیکی نشوید. ویدئو یا عکس، تاریخ، ساعت، نشانی دقیق و در صورت امکان مشخصات خودرو یا فرد را ثبت کنید.
- ۲تماس فوری
پلیس ۱۱۰ برای جرم در حال وقوع؛ محیط زیست ۱۵۴۰ برای حیاتوحش و گونههای حفاظتشده؛ سامانهی ۱۳۷ شهرداری برای حیوانات شهری.
- ۳کمک درمانی
حیوان مصدوم را با حوله و جعبهی تهویهدار و بدون فشار به قفسهی سینه منتقل کنید و به نزدیکترین کلینیک شبانهروزی ببرید.
- ۴پیگیری حقوقی
شکایت کتبی با پیوست مستندات در دادسرا ثبت کنید؛ در پروندههای مالکیتی، اسناد مالکیت یا سابقهی درمانی حیوان مؤثر است.
- ۵همراهی جمعی
انجمنهای محلی حمایت از حیوانات و وکلای علاقهمند به حقوق حیوانات میتوانند در پیگیری و پوشش رسانهای کمک کنند.
۱۱۰
پلیس — جرم در حال وقوع
۱۵۴۰
محیط زیست — حیاتوحش
۱۳۷
شهرداری — حیوانات شهری
قوانین جهان: یک مقایسه
اتحادیهی اروپا
مادهی ۱۳ پیمان لیسبون: حیوانات موجودات دارای احساساند. ممنوعیت قفس باتری مرغ تخمگذار، ممنوعیت تست آرایشی و استانداردهای حملونقل.
بریتانیا
Animal Welfare Act 2006 و Animal Welfare (Sentience) Act 2022 که کمیتهی رسمی ارزیابی سیاستها از منظر ذیشعوری را ایجاد کرد.
آلمان و اتریش
قانون مدنی تصریح میکند «حیوان شیء نیست»؛ حفاظت از حیوانات در قانون اساسی آلمان (۲۰۰۲) گنجانده شده است.
هند
Prevention of Cruelty to Animals Act و آرای دیوان عالی که حیوانات را دارای کرامت ذاتی دانسته؛ ممنوعیت تست آرایشی.
آمریکا
Animal Welfare Act پوشش محدودی دارد و حیوانات مزرعه و موش و پرندگان آزمایشگاهی را عمدتاً مستثنا میکند؛ قوانین ایالتی متفاوتاند.
نیوزیلند
اصلاحیهی ۲۰۱۵ رسماً ذیشعوری حیوانات را به رسمیت شناخت و تست آرایشی را ممنوع کرد.
پنج آزادی — استاندارد پایهی رفاه
1
آزادی از گرسنگی و تشنگی
2
آزادی از ناراحتی محیطی
3
آزادی از درد، جراحت و بیماری
4
آزادی برای بروز رفتار طبیعی
5
آزادی از ترس و پریشانی
پرسشهای متداول
آیا آزار حیوانات در ایران جرم است؟
قانون جامع و مستقل حمایت از حیوانات در ایران هنوز تصویب نشده است. با این حال مواد پراکندهای وجود دارد: مادهی ۶۷۹ قانون مجازات اسلامی کشتن یا مسمومکردن حیوان حلالگوشت متعلق به دیگری را جرم میداند، قانون شکار و صید (۱۳۴۶) شکار غیرمجاز و آسیب به گونههای حفاظتشده را مجازات میکند و قانون حفاظت و بهسازی محیط زیست ابزار سازمان محیط زیست برای برخورد است.
اگر شاهد آزار حیوان بودم چه کنم؟
ابتدا ایمنی خود را حفظ کنید و در صورت امکان مستند تصویری همراه با زمان و مکان دقیق ثبت کنید. سپس با پلیس ۱۱۰ تماس بگیرید، موضوع را به ادارهی محیط زیست (۱۵۴۰) و در مورد حیوانات شهری به سامانهی شهرداری (۱۳۷) گزارش دهید و از انجمنهای محلی حمایت از حیوانات کمک بگیرید.
تفاوت رفاه حیوانات و حقوق حیوانات چیست؟
رویکرد رفاهمحور (welfare) بهرهبرداری از حیوان را میپذیرد اما بر کاهش رنج تأکید دارد؛ رویکرد حقوقمحور (rights) میگوید موجود ذیشعور نباید ابزار و مالکیت تلقی شود. بیشتر قوانین موجود جهان رفاهمحورند، نه حقوقمحور.
پنج آزادی حیوانات چیست؟
چارچوب Brambell (۱۹۶۵) که مبنای استاندارد رفاه در سازمان جهانی بهداشت دام (WOAH) شد: آزادی از گرسنگی و تشنگی، آزادی از ناراحتی محیطی، آزادی از درد و بیماری، آزادی برای بروز رفتار طبیعی و آزادی از ترس و پریشانی.
آیا حیوانات در قانون «شخص» محسوب میشوند؟
در اغلب نظامهای حقوقی حیوان همچنان «مال» است، اما تغییرات مهمی رخ داده: قانون مدنی آلمان (۱۹۹۰) و اتریش تصریح کردند حیوان شیء نیست، اتحادیهی اروپا در مادهی ۱۳ پیمان لیسبون حیوانات را موجودات دارای احساس شناخت و دادگاههایی در آرژانتین و کلمبیا برای تکسانان حقوقی شبهشخصی به رسمیت شناختهاند.
منابع و مراجع علمی
- مرکز پژوهشهای مجلس شورای اسلامی — قانون مجازات اسلامی، کتاب تعزیرات — مادهی ۶۷۹ (۱۳۷۵). https://rc.majlis.ir/fa/law/show/92814
- سازمان حفاظت محیط زیست — قانون شکار و صید و اصلاحات بعدی (۱۳۴۶). https://www.doe.ir/
- European Union — Treaty of Lisbon, Article 13 — animal sentience (2009). https://eur-lex.europa.eu/legal-content/EN/TXT/?uri=CELEX%3A12016E013
- UK Parliament — Animal Welfare (Sentience) Act 2022 (2022). https://www.legislation.gov.uk/ukpga/2022/22/enacted
- WOAH (OIE) — Terrestrial Animal Health Code — Animal Welfare Standards (2024). https://www.woah.org/en/what-we-do/standards/codes-and-manuals/terrestrial-code-online-access/
- Brambell, R. — Report of the Technical Committee on Welfare of Livestock (Five Freedoms) (1965). https://edepot.wur.nl/134379
همهی آمار و ادعاهای این صفحه به مطالعات داوریشده، گزارشهای نهادهای بینالمللی (WHO, FAO, IPCC, EFSA, AND) و کتابهای مرجع مستند است. اگر منبعی نیاز به بهروزرسانی دارد، از طریق صفحهی تماس به ما خبر دهید.