راهنمای فوری

اورژانس دامپزشکی و کمک‌های اولیه

۷ سناریوی اضطراری رایج و اقدامات گام‌به‌گامی که تا رسیدن به دامپزشک می‌توانید انجام دهید. این صفحه را در گوشی‌تان ذخیره کنید.

قبل از هر اقدام، با دامپزشک تماس بگیرید

شماره کلینیک شبانه‌روزی نزدیک خود را روی یخچال نصب کنید. کمک‌های اولیه جایگزین دامپزشکی نیست.

مسمومیت

نشانه‌ها: استفراغ، اسهال، لرزش، تشنج، بزاق زیاد، بی‌قراری شدید.

✓ انجام دهید

  • • بسته‌بندی ماده‌ی خورده شده را همراه ببرید.
  • • اگر دامپزشک دستور داد، با آب اکسیژنه ۳٪ استفراغ القا کنید (تنها در سگ، ۱ قاشق چای‌خوری به ازای هر ۵ کیلو).
  • • بلافاصله به اورژانس دامپزشکی منتقل کنید.

✕ انجام ندهید

  • • بدون مشورت دامپزشک هرگز استفراغ القا نکنید — برخی سموم در بازگشت آسیب بیشتری می‌زنند.
  • • شیر یا غذا ندهید.

خفگی / انسداد راه هوایی

نشانه‌ها: سرفه شدید، تقلا، چنگ زدن به دهان، لب‌های آبی.

✓ انجام دهید

  • • دهان را باز و در صورت دیدن جسم خارجی، با احتیاط بیرون بکشید.
  • • برای سگ کوچک یا گربه: روی سر آویزان کنید و بین کتف‌ها ۵ ضربه قاطع بزنید.
  • • برای سگ بزرگ: مانور هایملیخ — مشت زیر قفسه سینه و فشار سریع رو به بالا.

✕ انجام ندهید

  • • انگشت را کورکورانه در گلو نکنید — جسم را عقب‌تر می‌فرستد.

ایست قلبی / تنفسی (CPR)

نشانه‌ها: بی‌هوش، بدون نفس، بدون نبض زیر گردن.

✓ انجام دهید

  • • حیوان را روی پهلوی راست بخوابانید.
  • • فشار قفسه سینه: ۳۰ فشار با سرعت ۱۰۰-۱۲۰ در دقیقه (سگ بزرگ با دو دست، گربه با یک دست).
  • • ۲ تنفس از طریق بینی (دهان حیوان را ببندید).
  • • هر ۲ دقیقه نبض را چک کنید. ادامه دهید تا رسیدن به کلینیک.

✕ انجام ندهید

  • • CPR را بدون اطمینان از ایست قلبی شروع نکنید — به دنده‌های سالم آسیب می‌رسد.

خونریزی شدید

نشانه‌ها: خون فعال از زخم، رنگ‌پریدگی لثه، ضعف.

✓ انجام دهید

  • • با گاز تمیز یا پارچه فشار مستقیم وارد کنید — حداقل ۳ تا ۵ دقیقه.
  • • اگر خون نشت کرد، روی همان گاز گاز دوم بگذارید — اولی را برندارید.
  • • اندام را در صورت امکان بالاتر از سطح قلب نگه دارید.

✕ انجام ندهید

  • • تورنیکه دست‌ساز فقط در آخرین حالت و کمتر از ۱۵ دقیقه استفاده شود.

گرمازدگی

نشانه‌ها: له‌له شدید، بزاق غلیظ، استفراغ، دمای بدن > ۴۰ درجه، تلوتلو خوردن.

✓ انجام دهید

  • • به مکان خنک و سایه منتقل کنید.
  • • آب خنک (نه یخ) روی شکم، پنجه‌ها و کشاله ران بریزید.
  • • آب خنک برای نوشیدن بدهید اما اجبار نکنید.
  • • حتی اگر بهتر شد، به دامپزشک مراجعه کنید — آسیب اندام داخلی ممکن است.

✕ انجام ندهید

  • • از آب یخ یا غوطه‌ور کردن کامل پرهیز کنید — شوک ایجاد می‌کند.

تشنج

نشانه‌ها: افتادن، حرکات غیرارادی، بزاق، دفع غیرارادی، گیجی پس از تشنج.

✓ انجام دهید

  • • اشیای اطراف را دور کنید تا آسیب نبیند.
  • • زمان شروع و مدت تشنج را یادداشت کنید.
  • • نور و صدا را کم کنید.
  • • پس از تشنج، در فضای آرام نگه دارید و سریعا به دامپزشک ببرید.

✕ انجام ندهید

  • • دست در دهان نگذارید — حیوان زبانش را قورت نمی‌دهد.
  • • حیوان را تکان ندهید.

نیش زنبور / مار

نشانه‌ها: ورم سریع، درد، بزاق، تنگی نفس، نیش مرئی.

✓ انجام دهید

  • • نیش زنبور را با لبه کارت اعتباری بکشید (با موچین فشار می‌دهد).
  • • کمپرس سرد روی محل بزنید.
  • • برای نیش مار، حیوان را آرام نگه دارید و بدون تأخیر به اورژانس ببرید.

✕ انجام ندهید

  • • محل نیش مار را نمکید یا نبرید.
  • • ضد هیستامین انسانی بدون مشورت دامپزشک ندهید.
همچنین ببینید: لیست غذاهای سمی · برنامه واکسیناسیون

کیت اورژانس خانگی چه چیزهایی داشته باشد؟

  • باند کشی، گاز استریل، چسب پزشکی، قیچی سرگرد.
  • دماسنج رکتال دیجیتال + وازلین.
  • سرنگ ۱۰cc بدون سوزن برای شست‌وشو یا دارو.
  • پتوی نجات (Emergency blanket) برای شوک.
  • شماره‌ی دامپزشک اورژانس و آدرس نزدیک‌ترین بیمارستان ۲۴ ساعته.
  • لیست داروها و آلرژی‌های حیوان.

چطور یک حیوان مصدوم را جابه‌جا کنیم؟

حتی مهربان‌ترین حیوان در درد ممکن است گاز بگیرد. برای سگ‌های بزرگ از یک پتو یا حوله‌ی محکم به عنوان برانکارد استفاده کنید و ستون فقرات را ثابت نگه دارید. گربه یا سگ کوچک را در یک جعبه‌ی محکم با کف نرم بگذارید و کاور کنید تا استرس کم شود. هرگز حیوان مصدوم را در بغل نگیرید و ندوید.

علائمی که یعنی «همین حالا کلینیک»

  • تنفس با دهان باز طولانی در گربه.
  • لثه‌ی سفید، آبی یا زرد.
  • عدم توانایی ادرار در گربه‌ی نر (انسداد مجرا — کشنده در ۲۴ ساعت).
  • استفراغ یا اسهال خونی مکرر.
  • شکم متورم و سفت (به‌ویژه در سگ‌های بزرگ — GDV).
  • تشنج بیش از ۲ دقیقه یا پشت سر هم.

پرسش‌های متداول

می‌توانم به حیوانم مسکن انسانی بدهم؟+

هرگز، مگر با تجویز مستقیم دامپزشک. استامینوفن حتی در یک قرص می‌تواند برای گربه کشنده باشد چون آنزیم لازم برای سم‌زدایی آن را ندارد و هموگلوبین را از کار می‌اندازد. ایبوپروفن و ناپروکسن در سگ زخم و سوراخ‌شدگی معده و نارسایی کلیه می‌سازند و آسپیرین هم پنجره‌ی درمانی بسیار باریکی دارد. اگر حیوان درد دارد، همان روز تماس بگیرید؛ مسکن‌های اختصاصی دامپزشکی مثل NSAIDهای مخصوص سگ ایمن و مؤثرند.

چطور به سگ یا گربه CPR بدهم؟+

اول مطمئن شوید نفس نمی‌کشد و ضربان ندارد (دست روی قفسه‌ی سینه پشت آرنج). حیوان را روی پهلوی راست بخوابانید، دست‌ها را روی بلندترین نقطه‌ی قفسه‌ی سینه بگذارید و ۳۰ فشار با سرعت حدود ۱۰۰ تا ۱۲۰ بار در دقیقه و عمق حدود یک‌سوم پهنای قفسه بدهید، سپس دهان را ببندید و ۲ تنفس از راه بینی بدمید تا قفسه بالا بیاید. چرخه‌ها را هر ۲ دقیقه ارزیابی کنید و هم‌زمان کسی به کلینیک خبر بدهد. یادگیری عملی در یک دوره‌ی کمک‌های اولیه‌ی حیوانات به‌شدت توصیه می‌شود.

اگر به مسمومیت مشکوکم دقیقاً چه کار کنم؟+

بدون معطلی تماس بگیرید و این چهار مورد را آماده کنید: نام و بسته‌بندی ماده (یا عکس برچسب و ماده‌ی مؤثر)، مقدار تقریبی مصرف‌شده، ساعت تقریبی بلع و وزن حیوان. بدون دستور دامپزشک استفراغ ایجاد نکنید — در مواد خورنده، فرآورده‌های نفتی و حیوان بی‌حال یا تشنجی، استفراغ آسیب را چند برابر می‌کند. دهان را با آب ولرم بشویید اگر ماده روی پوست یا لب‌هاست، و در طول مسیر حیوان را گرم و کم‌تحرک نگه دارید.