واژه‌نامه دامپزشکی

اصطلاحاتی که در کلینیک، روی برچسب غذا یا در مقالات تخصصی می‌بینید — به زبان ساده.

79 واژه

آتاکسیAtaxia
بی‌ثباتی و ناهماهنگی در راه رفتن — نشانه آسیب مخچه، مسمومیت یا بیماری داخل گوش.
آدنوویروسAdenovirus
خانواده ویروسی مسئول هپاتیت عفونی سگ‌ها (CAV-1) و سرفه لانه‌ای (CAV-2).
آسیتAscites
تجمع مایع در حفره‌ی شکمی — نشانه نارسایی قلب، کبد یا کلیه.
آنافیلاکسیAnaphylaxis
واکنش آلرژیک شدید و تهدیدکننده‌ی حیات — تورم صورت، اسهال، افت فشار. اورژانس.
اپی‌فوراEpiphora
اشک‌ریزش مزمن چشم — شایع در نژادهای صورت پهن مثل پرشین و پاگ.
اخته‌سازیNeutering
جراحی برداشتن غدد جنسی نر برای جلوگیری از تولیدمثل و کاهش رفتارهای پرخاشگرانه و علامت‌گذاری.
ادم ریویPulmonary edema
تجمع مایع در ریه‌ها؛ تنفس دشوار و سرفه با کف صورتی — اورژانس.
ارلیشیوزEhrlichiosis
بیماری منتقله از کنه — تب، کاهش پلاکت، خونریزی از بینی.
اسپیSpaying
جراحی برداشتن تخمدان و رحم در ماده‌ها برای پیشگیری از بارداری و بیماری‌های رحمی.
استرس آبششGill stress
واکنش ماهی به کیفیت پایین آب؛ تنفس سریع و حرکت آبشش غیرعادی.
اگزالات کلسیمCalcium oxalate
بلورهای ریز موجود در برخی گیاهان؛ تماس با بافت دهان حیوان باعث سوزش و تورم می‌شود.
انسولین حیوانیVeterinary insulin
تزریق روزانه برای کنترل دیابت در گربه و سگ — دوز بر اساس آزمایش قند تنظیم می‌شود.
بابزیوزBabesiosis
انگل تک‌یاخته‌ای منتقله از کنه که گلبول‌های قرمز را تخریب می‌کند.
بارفینگBARF diet
رژیم گوشت خام بیولوژیک — Biologically Appropriate Raw Food. باید تحت نظر دامپزشک طراحی شود.
براکیسفالBrachycephalic
نژادهای صورت پهن مانند پاگ و پرشین که به سندرم تنفسی و گرمازدگی مستعدند.
بلفاریتBlepharitis
التهاب پلک — قرمزی، تورم و خارش. علل: آلرژی، عفونت، انگل.
پارواویروسParvovirus
بیماری ویروسی کشنده در توله‌سگ‌ها با اسهال خونی شدید. واکسن DHPP پیشگیری می‌کند.
پاندومتریتPyometra
عفونت چرکی رحم در سگ و گربه‌ی ماده‌ی عقیم‌نشده — اورژانس جراحی.
پانلوکوپنیPanleukopenia
دیستمپر گربه‌ای؛ بیماری ویروسی واگیر و کشنده در بچه‌گربه‌های واکسن‌نزده.
پرودرمPyoderma
عفونت باکتریایی پوست — جوش، پوسته و بوی بد. شایع پس از خاراندن.
پلورال افیوژنPleural effusion
تجمع مایع در فضای پرده جنب اطراف ریه — تنگی نفس شدید.
پولی‌اوریPolyuria
افزایش حجم ادرار — نشانه دیابت، بیماری کلیه یا کوشینگ.
پولی‌دیپسیPolydipsia
افزایش تشنگی غیرعادی — معمولاً همراه پولی‌اوری دیده می‌شود.
تاکی‌پنهTachypnea
تنفس سریع‌تر از حد نرمال — برای سگ بالای ۳۰ و گربه بالای ۴۰ در حالت استراحت غیرعادی است.
تاکی‌کاردیTachycardia
ضربان قلب سریع‌تر از حد طبیعی. می‌تواند نشانه درد، تب یا بیماری قلبی باشد.
تئوبرومینTheobromine
آلکالوئید سمی موجود در شکلات که سگ‌ها به‌کندی آن را متابولیزه می‌کنند و مسموم می‌شوند.
تری‌آژTriage
اولویت‌بندی بیماران بر اساس شدت وضعیت در اورژانس دامپزشکی.
تورنیکهTourniquet
نوار سفت روی اندام برای قطع موقت خونریزی شدید. تنها در شرایط بحرانی و حداکثر ۱۵ دقیقه.
جاندیسJaundice
زرد شدن لثه، چشم و پوست — نشانه بیماری کبد یا تخریب گلبول قرمز. اورژانس دامپزشکی.
چرخه نیتروژنNitrogen cycle
فرآیند تبدیل آمونیاک به نیتریت و نیترات توسط باکتری‌های مفید در آکواریوم — پایه نگهداری ماهی.
دهیدراسیونDehydration
کم‌آبی بدن — لثه چسبناک، پلی پوستی برنمی‌گردد. درمان با مایع‌درمانی.
دیس‌پلازی مفصل آرنجElbow dysplasia
ناهنجاری رشد مفصل آرنج در نژادهای بزرگ — لنگش پای جلو در سنین جوانی.
دیسپلازی مفصل رانHip dysplasia
ناهنجاری ارثی مفصل ران در نژادهای بزرگ سگ که منجر به آرتروز زودرس می‌شود.
دیستمپرDistemper
بیماری ویروسی واگیر و کشنده در سگ‌ها — تب، علائم تنفسی و عصبی. واکسن DHPP پیشگیری می‌کند.
ریزتراشهMicrochip
تراشه شناسایی به‌اندازه برنج که زیر پوست تزریق می‌شود و کد منحصربه‌فرد دارد.
رینوتراکئیتRhinotracheitis
آنفولانزای گربه‌ای ناشی از ویروس هرپس؛ عطسه، آبریزش چشم و ضعف.
زایلیتولXylitol
شیرین‌کننده مصنوعی در آدامس و خمیردندان که برای سگ کشنده است — افت قند خون شدید.
زئونوزZoonosis
بیماری قابل انتقال بین حیوان و انسان — مانند هاری، لپتوسپیروز و توکسوپلاسموز.
سرم‌درمانیFluid therapy
تجویز مایعات وریدی یا زیرجلدی برای جبران کم‌آبی و شوک.
سندرم گربه پرندهHigh-rise syndrome
آسیب‌های ناشی از سقوط گربه از پنجره ساختمان‌های بلند. توری ایمنی الزامی است.
سوفل قلبیHeart murmur
صدای غیرعادی جریان خون در قلب — از خفیف بی‌اهمیت تا نشانه بیماری دریچه.
سیتاکوزیسPsittacosis
بیماری باکتریایی پرندگان زینتی که به انسان نیز منتقل می‌شود (تب طوطی).
سیتولوژیCytology
بررسی میکروسکوپی سلول‌ها از توده، ترشح یا مایع — ابزار تشخیصی سریع.
شرطی‌سازی کلاسیکClassical conditioning
روش یادگیری پاولوفی — جفت کردن محرک خنثی با پاسخ غیرارادی (مثل صدای زنگ و غذا).
شناورسازیCycling
راه‌اندازی اولیه آکواریوم در ۴ تا ۶ هفته بدون ماهی تا چرخه نیتروژن تثبیت شود.
شوکShock
نارسایی گردش خون — لثه رنگ‌پریده، ضربان ضعیف، سردی اندام‌ها. اورژانس.
ضدانعقاد رودنتیسایدهاAnticoagulant rodenticide
سم موش که در صورت بلع توسط سگ یا گربه باعث خونریزی داخلی می‌شود — تزریق ویتامین K۱ پادزهر است.
غدد مقعدیAnal glands
دو کیسه ترشحی در طرفین مقعد سگ. انسداد آن‌ها باعث ناراحتی و کشاندن باسن روی زمین می‌شود.
فلایمنFlehmen response
حالت دهان نیمه‌باز در گربه پس از بوییدن بوی قوی — انتقال مولکول‌های بویایی به اندام جاکوبسون.
فیلاریوز قلبیHeartworm
کرم قلبی منتقله از پشه — پیشگیری ماهانه با ایورمکتین یا میلبمایسین.
کاتاراکتCataract
کدر شدن عدسی چشم — شایع در دیابت و سنین بالا. درمان جراحی.
کتوزKetosis
تجمع کتون در خون — عارضه دیابت کنترل‌نشده. تنفس با بوی استون.
کوشینگCushing's disease
پرکاری آدرنال — پرنوشی، پرادراری، شکم برجسته، ریزش مو در سگ‌های مسن.
کوکسیدیوزCoccidiosis
انگل روده‌ای تک‌یاخته‌ای — اسهال آبکی در توله و بچه‌گربه.
گاستریتGastritis
التهاب معده — استفراغ مکرر. علل: رژیم، دارو، عفونت.
گاواژGavage
تغذیه با لوله از طریق دهان یا بینی برای حیواناتی که قادر به خوردن نیستند.
گردش پلاسماPlasmapheresis
روش پیشرفته تصفیه خون برای حذف سموم در مسمومیت‌های شدید.
گلوکوماGlaucoma
افزایش فشار داخل چشم — درد شدید، قرمزی و در نهایت نابینایی.
لپتوسپیروزLeptospirosis
بیماری باکتریایی منتقل از ادرار جوندگان به سگ که به انسان نیز سرایت می‌کند.
لتارژیLethargy
بی‌حالی غیرعادی، خواب‌آلودگی و کاهش پاسخ به محرک‌ها — نشانه عمومی بیماری.
لنفومLymphoma
شایع‌ترین سرطان خون در سگ و گربه — تورم غدد لنفاوی سطحی.
منینژیتMeningitis
التهاب پرده‌های مغز — تب، سفتی گردن، درد. اورژانس نورولوژیک.
میازیسMyiasis
آلودگی زخم با لارو مگس — شایع در حیوانات ولگرد در تابستان.
میوز و میدریازMiosis / Mydriasis
تنگ یا گشاد شدن غیرعادی مردمک — می‌تواند نشانه آسیب مغزی یا مسمومیت باشد.
نئوپلازیNeoplasia
رشد غیرعادی بافتی — می‌تواند خوش‌خیم یا بدخیم (سرطان) باشد.
نوروپاتیNeuropathy
اختلال عصب محیطی — ضعف، بی‌حسی یا فلج در اندام‌ها.
واکسن DHPPDHPP vaccine
واکسن چندگانه سگ: دیستمپر، هپاتیت، پاروو و پاراآنفلوآنزا. سری ۳ دوزی از ۶ هفتگی.
واکسن FVRCPFVRCP vaccine
واکسن چندگانه گربه: رینوتراکئیت، کالیسی و پانلوکوپنی. سری ۳ دوزی از ۶ هفتگی.
هایپوتیروئیدیسمHypothyroidism
کم‌کاری تیروئید — چاقی، سستی و ریزش مو در سگ‌های میانسال.
هایملیخHeimlich maneuver
مانور فشار شکم برای رفع انسداد راه هوایی در سگ‌های بزرگ.
هماتوچزیاHematochezia
خون قرمز روشن در مدفوع — نشانه خونریزی روده‌ی پایین یا کولیت.
همولیزHemolysis
تخریب گلبول قرمز — کم‌خونی، زردی، ادرار قرمز.
هیپرترمیHyperthermia
افزایش دمای بدن بالای ۴۰ درجه — گرمازدگی یا تب عفونی.
هیپرتیروئیدیسمHyperthyroidism
پرکاری تیروئید در گربه‌های مسن — کاهش وزن همراه با اشتهای زیاد، تپش قلب.
هیپوترمیHypothermia
افت دمای بدن زیر ۳۷ درجه — لرزش، ضعف. گرم‌کردن تدریجی نیاز است.
هیپوگلیسمیHypoglycemia
افت قند خون — خطرناک در توله‌های نژادهای کوچک و در مسمومیت با زایلیتول.
یورمیUremia
تجمع اوره در خون به دلیل نارسایی کلیه — بوی ادرار از دهان، استفراغ.
CPR حیوانیVeterinary CPR
احیای قلبی‌ریوی — ۱۰۰-۱۲۰ فشار در دقیقه به همراه تنفس مصنوعی.
IBD رودهInflammatory bowel disease
بیماری التهابی مزمن روده — اسهال، استفراغ و کاهش وزن.

چرا دانستن واژگان دامپزشکی مهم است؟

وقتی دامپزشک از «پارواویروس»، «هیپرتیروییدیسم» یا «دیسپلازی لگن» حرف می‌زند، فهم دقیق این اصطلاحات می‌تواند تفاوت بین تشخیص زودهنگام و یک بحران را رقم بزند. این فرهنگ به زبان ساده‌ی فارسی نوشته شده تا والدین پت بدون نیاز به ترجمه‌ی متون انگلیسی، با دامپزشک یک زبان مشترک داشته باشند.

دیدید واژه‌ای جا افتاده؟

این فرهنگ به‌صورت ماهانه گسترش می‌یابد. اگر اصطلاحی را که می‌خواستید پیدا نکردید، از طریق صفحه‌ی «تماس با ما» به ما اطلاع دهید تا با تعریف کارشناسی به فهرست اضافه شود.

دسته‌بندی موضوعی پراستفاده‌ترین واژه‌ها

واکسن و پیشگیری

DHPP، FVRCP، Rabies، Bordetella، Leptospirosis، Titer Test، Booster، Core / Non-Core Vaccine.

تغذیه و رژیم

AAFCO، Kibble، Grain-Free، Novel Protein، Hydrolyzed، Prescription Diet، RER، DER، Body Condition Score.

آزمایش‌های پایه

CBC، Biochem Panel، Urinalysis، T4، SDMA، PCV، ALP، ALT، BUN، Creatinine.

اورژانس و علائم

Anaphylaxis، GDV / Bloat، Hypoglycemia، Hyperthermia، Cyanosis، Tenesmus، Stridor، Pyometra.

مخفف‌هایی که در نسخه‌ی دامپزشک می‌بینید

مخففمعنی
SID / BID / TID / QIDیک، دو، سه، چهار بار در روز
PO / SC / IM / IVخوراکی / زیرجلدی / عضلانی / داخل وریدی
PRNدر صورت نیاز
NPOهیچ‌چیز از راه دهان
QHSهر شب پیش از خواب
DDxتشخیص افتراقی

چگونه از این واژه‌نامه بیشترین استفاده را ببرید؟

  1. پیش از مراجعه به کلینیک، تشخیص یا داروی پیشنهادی را اینجا جست‌وجو کنید.
  2. برچسب غذای حیوانتان را با اصطلاحات تغذیه‌ای تطبیق دهید (AAFCO، Crude Protein، ...).
  3. نتیجه‌ی آزمایش (CBC، Biochem) را با مرجع توضیح هر شاخص بخوانید.
  4. پرسش‌های دقیق‌تری از دامپزشک بپرسید — این کار تشخیص و درمان را سریع‌تر می‌کند.

چرا فهم اصطلاحات دامپزشکی مهم است؟

وقتی برگه‌ی آزمایش یا نسخه‌ی دامپزشک را می‌خوانید، اصطلاحات لاتین و مخفف‌ها می‌توانند گمراه‌کننده باشند. آشنایی با این واژه‌ها به شما اجازه می‌دهد پرسش‌های دقیق‌تر بپرسید، از گزینه‌های درمانی آگاه شوید و جلوی سوءتفاهم را بگیرید — مطالعات نشان می‌دهد صاحبان آگاه‌تر، تبعیت درمان بهتری دارند.

چند اصطلاح پرکاربرد که همه باید بدانند

  • BID / TID / QID: دو / سه / چهار بار در روز.
  • NPO: هیچ‌چیز از راه دهان (معمولاً قبل از جراحی).
  • CBC: شمارش کامل سلول‌های خون.
  • Biochem panel: پروفایل عملکرد کبد و کلیه.
  • Spay / Neuter: عقیم‌سازی ماده / نر.

پرسش‌های متداول

برچسب «Complete & Balanced» یعنی چه؟+

غذا طبق استاندارد AAFCO تمام نیازهای تغذیه‌ای در مرحله‌ی زندگی مشخص‌شده را تأمین می‌کند و می‌تواند غذای اصلی باشد.

تفاوت واکسن Core و Non-core چیست؟+

Core برای همه‌ی حیوانات ضروری است (هاری، DHPP، FVRCP). Non-core بر اساس ریسک منطقه‌ای تجویز می‌شود (لپتوسپیروز، لایم، لوکمی گربه).

اگر واژه‌ای در فهرست نبود چه کنم؟+

از دستیار هوشمند دامپزشک استفاده کنید یا در صفحه‌ی تماس درخواست افزودن بدهید.