پیشگیری و واکسیناسیون
راهنمای جامع کاهش ریسک بیماری برای سگ، گربه و خرگوش — برنامه واکسن، کنترل انگل، بهداشت، چکآپ و عوامل خطرساز. بر اساس استاندارد WSAVA، AAHA و AAFP.
برنامه واکسیناسیون
🐕 سگ
| سن | واکسن | توضیح |
|---|---|---|
| ۶–۸ هفتگی | DHPP اول | دیستمپر، هپاتیت، پاراآنفلوآنزا، پارو |
| ۱۰–۱۲ هفتگی | DHPP دوم + لپتوسپیروز | بسته به منطقه (روستایی / آب راکد) |
| ۱۴–۱۶ هفتگی | DHPP سوم + هاری اول | هاری اجباری در ایران |
| ۶ ماهگی | Bordetella (کنل) | اگر در پانسیون یا پارک تماس دارد |
| ۱ سالگی | بوستر کامل DHPP + هاری | شروع چرخه سالانه/سهسالانه |
| هر سال | بوستر سالانه طبق پروتکل WSAVA | تیتر سنجی جایگزین قابل قبول |
🐈 گربه
| سن | واکسن | توضیح |
|---|---|---|
| ۶–۸ هفتگی | FVRCP اول | پانلوکوپنیا، هرپس، کالیسی |
| ۱۰–۱۲ هفتگی | FVRCP دوم + FeLV اول | FeLV برای گربههای با دسترسی به بیرون |
| ۱۴–۱۶ هفتگی | FVRCP سوم + هاری | هاری برای گربههای خروجی |
| ۱ سالگی | بوستر FVRCP + هاری + FeLV | شروع برنامه سالانه |
| هر ۱ تا ۳ سال | بوستر طبق ریسک | گربه آپارتمانی → هر ۳ سال؛ خروجی → سالانه |
🐇 خرگوش
| سن | واکسن | توضیح |
|---|---|---|
| ۵ هفتگی | RHDV2 | جلوگیری از بیماری هموراژیک خرگوش |
| ۷ هفتگی | Myxomatosis | محافظت در برابر میکزوماتوز |
| هر ۱۲ ماه | بوستر هر دو | اجباری برای خرگوشهای خانگی و فضای باز |
پاسخ کوتاه
پیشگیری از بیماریهای شایع پت چطور انجام میشود؟
بیش از ۷۰٪ بیماریهای شایع سگ و گربه با واکسیناسیون هستهای، ضدانگل منظم، کنترل وزن، بهداشت دهان و معاینههای دورهای قابل پیشگیریاند.
نکات کلیدی:
- واکسن هستهای: پاروو، دیستمپر، هاری، FVRCP
- ضدانگل داخلی و خارجی طبق فصل
- چکاپ سالانه؛ سالمندان هر ۶ ماه
- بهداشت دهان از سنین پایین
کنترل انگلها
کک و کنه
⏰ ماهانه، تمام سال
داروهای رایج: فیپرونیل، سلامکتین، آفوکسولانر (NexGard)، فلورانر
کک میتواند ناقل تنیا و آلرژی FAD باشد؛ کنه ناقل پیروپلاسما و لایم.
کرم قلب
⏰ ماهانه از ۸ هفتگی
داروهای رایج: ایورمکتین، میلبماسین، مکسیگارد
از طریق نیش پشه منتقل میشود؛ درمان شدید است، پیشگیری ارزان.
کرمهای رودهای
⏰ هر ۳ ماه (بزرگسال) / هر ۲ هفته تا ۳ ماه (توله)
داروهای رایج: پرازیکوانتل، پیرانتل، فنبندازول
بسیاری زئونوز هستند (توکسوکارا، اکینوکوکوس).
جرب گوش / پوست
⏰ بر اساس علائم یا فصلی
داروهای رایج: سلامکتین، ایمیداکلوپراید + موکسیدکتین
خارش شدید و عفونت ثانویه.
روتینهای روزانه و سالانه
چکآپ دامپزشک
- توله / بچهگربه: هر ۳–۴ هفته تا ۴ ماهگی
- بزرگسال (۱–۷ سال): سالانه (وزن، دندان، گوش، چشم)
- سالمند (۷+ سال): هر ۶ ماه + آزمایش خون و ادرار سالانه
- تست هاری برای خروج از کشور: ۳ ماه قبل از سفر
بهداشت دهان
- مسواک روزانه با خمیر آنزیمی مخصوص (هرگز خمیر انسانی)
- غذای خشک دندانی VOHC تأیید شده
- جرمگیری حرفهای زیر بیهوشی هر ۱۲–۲۴ ماه از ۳ سالگی
- بدون مسواک، ۸۰٪ سگها تا ۳ سالگی بیماری پریودنتال دارند
محیط ایمن
- حذف گیاهان سمی (سیکلامن، لیلیوم، آنتوریوم، دیفنباخیا)
- قفل کابینت داروهای انسانی، شکلات و شیرینکننده زایلیتول
- پنجره و بالکن شبکهدار (سندرم سقوط گربه)
- ظرف آب تمیز روزانه، چند نقطه در خانه
تغذیه و وزن
- غذای با استاندارد AAFCO/FEDIAF متناسب با مرحله زندگی
- BCS ۴ تا ۵ از ۹ — وزن سنجی ماهانه
- اجتناب از تنقلات انسانی (پیاز، سیر، شکلات، انگور، آووکادو)
- آب تازه بدون محدودیت — جریان آب (فواره) برای گربهها
ماتریس ریسک
ریسک خیلی بالا
- • نبود واکسن
- • آب راکد و موش
- • تماس با حیوان ولگرد
- • کک و کنه کنترلنشده
ریسک متوسط
- • پانسیون و پارک سگ
- • غذای خام بدون فریز
- • آرایشگاههای مشترک
- • دیر کردن بوستر
ریسک پایین
- • واکسن کامل
- • ضد انگل ماهانه
- • محیط بسته و بهداشتی
- • چکآپ منظم
پرسشهای متداول
اگر یک نوبت واکسن دیر شد، باید از اول شروع کنیم؟+
اگر فاصله از نوبت قبل کمتر از ۶ هفته باشد، فقط همان نوبت تأخیری زده میشود. اگر بیش از ۶ هفته گذشته، طبق پروتکل WSAVA معمولاً دو نوبت با فاصله ۳–۴ هفته توصیه میشود.
واکسن هاری چند سال اعتبار دارد؟+
واکسنهای هاری مدرن (۳ ساله) از نظر علمی ۳ سال محافظت میکنند، اما طبق قانون ایران تزریق سالانه برای صدور گواهی الزامی است.
گربه آپارتمانی هم نیاز به واکسن هاری دارد؟+
اگر هرگز از خانه خارج نمیشود و در معرض خفاش/جونده نیست، میتوان از واکسن هاری صرفنظر کرد؛ اما FVRCP حتی برای گربه آپارتمانی ضروری است (ویروس از طریق لباس صاحب وارد خانه میشود).
آیا تیتر سنجی جایگزین بوستر سالانه است؟+
بله. سنجش سطح آنتیبادی برای دیستمپر، پارو و هپاتیت (سگ) و پانلوکوپنیا (گربه) قابل قبول است و در WSAVA Guidelines 2024 توصیه شده. هاری در ایران مستثناست.
بعد از واکسن چه عوارضی طبیعی است؟+
بیحالی خفیف ۲۴–۴۸ ساعت، تب کم، تورم محل تزریق. در صورت استفراغ مکرر، تورم صورت، یا اشکال تنفسی فوراً به دامپزشک مراجعه کنید (واکنش آنافیلاکسی نادر).
بهترین زمان عقیمسازی برای پیشگیری چیست؟+
گربهها: ۴–۶ ماهگی پیش از اولین فحلی، خطر سرطان پستان را ۹۱٪ کاهش میدهد. سگهای کوچک: ۶–۹ ماهگی. سگهای بزرگ: پس از پایان رشد (۱۲–۱۸ ماهگی) برای محافظت از مفاصل.
منابع علمی
- WSAVA Vaccination Guidelines 2024World Small Animal Veterinary Association
- AAHA Canine Vaccination Guidelines 2022American Animal Hospital Association
- AAFP Feline Vaccination Advisory Panel 2020American Association of Feline Practitioners
- ESCCAP Worm Control GuidelinesEuropean Scientific Counsel Companion Animal Parasites
- سازمان دامپزشکی کشور — پروتکل هاریIran Veterinary Organization